Pod pojęciem unieszkodliwienia odpadów, rozumie się postępowanie zmierzające do zniszczenia drobnoustrojów i ich zarodników za pomocą procesów fizycznych i chemicznych tak, aby otrzymać "nieczynny biologicznie" materiał. Metody te są od wielu lat znane i z powodzeniem stosowane w służbie zdrowia. Wyselekcjonowane, skażone odpady mogą być poddane unieszkodliwianiu przy pomocy różnego rodzaju nośników energetycznych: pary nasyconej, mikrofal, makrofal czy metod chemicznych. Sanitacji może być poddana ta grupa odpadów, która po procesie stanowi odpad komunalny bądź komunalnopodobny.

Pierwszym krokiem do wprowadzenia właściwej metody utylizacji odpadów szpitalnych jest określenie źródeł, ilości i typu powstających śmieci. Następnie powinno się wprowadzić system kontroli i segregacji - podział na odpady skażone i nieskażone. Odpady nieskażone powinny być traktowane tak jak inne śmieci komunalne, tzn. posegregowane i powtórnie wykorzystane. Natomiast wyselekcjonowane odpady skażone mogą być poddane:

• sterylizacji za pomocą pary w autoklawie przemysłowym i dezaktywacją nadtlenkiem wapnia,
• sterylizacji w piecu mikrofalowym,
• przetwarzaniu z użyciem fal radiowych,
• chemicznej dezynfekcji,

Odpady medyczne można poddać niżej wymienionym metodą:

• Autoklaw
  
  Autoklaw, albo sterylizator parowy, jest urządzeniem używanym w medycynie od dziesięcioleci. Metoda ta zazwyczaj wykorzystywana była w ośrodkach medycznych do sterylizacji przedmiotów wielorazowego użytku.
  
  Obecnie używane są dwa typy autoklawów - próżniowy i grawitacyjny. W urządzeniach próżniowych, powietrze jest usuwane z komory przed wprowadzeniem pary. W autoklawach grawitacyjnych, powietrze jest usuwane przez samą parę. Autoklawy są dostępne w wielu rozmiarach, od małych, do użytku w niewielkim gabinecie medycznym, do rozmiarów przemysłowych, mogących obsłużyć wiele szpitali.
  
  Worki z odpadami medycznymi kierowane są do szczelnej komory reakcyjnej o cylindrycznym kształcie, do której doprowadzana jest para o temperaturze 130 - 190 °C i ciśnieniu zazwyczaj 100 - 500 kPa,. w zależności od typu i rozmiarów urządzenia oraz od składu i wilgotności odpadów. Odpady pozostają w autoklawie przez 30 - 90 minut. Pozwala to na lepszą penetrację materiału wsadowego oraz zapewnia zniszczenie patogenów.
  
  Proces jest łatwy w obsłudze i kontroli, cechuje się dużą skutecznością w przypadku zainfekowanych odpadów i może być stosowany do większości typów mikroorganizmów, pod warunkiem, że czas i temperatura reakcji jest wystarczająca dla zabicia form przetrwalnikowych (minimum 121 °C).
  
  Metody tej nie zaleca się jednak do unieszkodliwienia niektórych typów odpadów medycznych, w tym niskoradioaktywnych, rozpuszczalników organicznych i odczynników laboratoryjnych, odpadów chemoterapeutycznych, farmakologicznych, patologicznych.
  
  Wady systemu to:
  
  
  • możliwość uszkodzenia łańcucha mechanizmu rozdrabniającego;
  • powstawanie w procesie odorów - według raportu Biura Ocen Technologii USA problem ten jest do rozwiązania przez dodanie do każdego ładunku odpadów specjalnych substancji chemicznych;
  • duże zapotrzebowanie energetyczne.

Koszty inwestycyjne systemu wahają się w zakresie 50,000 do 200,000 USD dla kompletnego wyposażenia i objętości w zakresie od 20 dm3 do 8 m3 oraz działaniem w zakresie temperatur 120 - 160°C.

• Odkażanie przegrzaną parą
  
  System odkażania odpadów poszpitalnych składa się z podgrzewanego rozdrabniacza i odkażacza. Odkażacz działa w oparciu o proces reformowania parowego w wysokiej temperaturze, w warunkach ciśnienia atmosferycznego. W przemianie wykorzystywana jest przegrzana para wodna osiągająca w rozdrabniaczu temperaturę około 480 - 705 °C. Lotne substancje organiczne niszczone są w temperaturach do 1537 °C. Pozwala to na odparowanie organicznych cieczy i materiałów stałych oraz zredukowanie w ten sposób całkowitej masy odpadów o 50%.
  
  Technologia odkażania może być stosowana dla wszelkich typów odpadów, w tym chlorowanych oraz odpadów o niskim poziomie radioaktywności. Obróbka może przebiegać w trybie ciągłym lub porcjami. Czas całkowitej przemiany zależy od koncentracji tlenku węgla w jej produktach. Odpady oprócz obróbki chemicznej są mielone w rozdrabniaczu.
  
  Cena systemu waha się od 600,000 do 800,000 USD. Jego dzienna wydajność wynosi 150 - 895 kg. Instalacja jest rentowna gdy obsługuje szpital na 250 łóżek lub więcej. Koszty eksploatacji wynoszą około 1,35 USD na kilogram odpadów lub, według innych analiz rynkowych, 0,70 - 1,60 USD na godzinę.

• Hydroklaw
  
  Działanie hydroklawu opiera się na hydrolizie organicznych składników odpadów, przebiegającej pod wpływem dynamicznego działania pary i temperatury. Hydroclaw jest podwójnym, nieznacznie horyzontalnie uniesionym zbiornikiem o cylindrycznym kształcie. Wewnątrz urządzenia znajduje sie mieszająco-rozdrabniający mechanizm obrotowy. Wprowadzenie pary połączone jest z natychmiastowym podgrzaniem (152,7 °C) mieszanych odpadów i ich odwodnieniem (do 40%). Skondensowana para jest zawracana do procesu, a skuteczność wyjaławiania nie zależy od wielkości załadunku.
  
  Całkowity czas trwania procesu, od momentu załadunku do odbioru wyjałowionej substancji trwa około 1 godzinę. Właściwy proces sterylizacji, polegający na połączeniu działania pary, ciśnienia i mieszaniu odpadów, trwa ok. 20 minut. Technologia może być stosowana do unieszkodliwiania odpadów infekcyjnych, a także odpadów anatomicznych, szczególnie zwierzęcych.
  
  Działający w Kanadzie w Kigstom General Hospital hydroklaw pozwolił na roczne oszczędności rzędu 65000 USD. Szpital może unieszkodliwiać od 272 do 454 kg odpadów na dzień, w dwóch cyklach (ok. 1 h), przy cenie za kilogram odpadów od 4 do 6 centów. Koszt wytworzenia pary wynosi ok. 20 USD za tonę, natomiast koszt energii elektrycznej 0,065 USD/kWh.

• Sucha dezynfekcja termiczna
  
  Odpad jest wstępnie rozdrabniany do średnicy ok. 25 mm i podgrzewany w powrotnym urządzeniu obrotowym (ślimaku). Temperatura procesu waha się w zakresie 110 - 140 °C. Nośnikiem energetycznym jest pozostający w obiegu cyrkulacyjnym olej. Czas trwania sanitacji wynosi ok. 20 minut, pozostały wtórny odpad jest następnie zagęszczany, a powstały gaz wylotowy filtrowany.
  
  Metoda pozwala na 80% redukcję objętości odpadów i 20 - 35% masy. Proces nadaje się do unieszkodliwiania odpadów infekcyjnych i przedmiotów ostrych. Nie powinien być natomiast stosowany w przypadku materiałów niskoradioaktywnych, cytostatyków oraz odpadów patologicznych.
  

• Sanitacja mikrofalowa
  
  Technologia ta została po raz pierwszy użyta w Niemczech Zachodnich. W USA zastosowano ją po raz pierwszy w 1990 roku w przyszpitalnym zakładzie w Północnej Karolinie. Obecnie jest stosowana w wielu krajach na całym świecie. Odpady medyczne są czyszczone parą, by zmniejszyć zanieczyszczenie lotnymi patogenami. Następnie są mechanicznie kruszone zanim zostaną zamoczone. Tak przetworzone trafiają następnie do wcześniej ogrzanej komory, gdzie poddawane są działaniu promieniowania mikrofalowego przez 30 minut lub dłużej, zależnie od typu urządzenia i rodzaju odpadów. Kiedy działanie promieniowania ustaje, odpady są przetrzymywane w temperaturze co najmniej 95°C, aby zapewnić właściwą dezynfekcję. Następnie odpady, których objętość zmniejsza się o 80%, mogą trafić na zwykłe, komunalne wysypisko. Ogrzewanie mikrofalowe działa wewnętrzne, podobnie jak w domowych kuchenkach mikrofalowych, w odróżnieniu od zewnętrznego w innych technologiach. Zapewnia to lepszą penetrację ciepła i pary. System jest tak dokładnie "zamknięty", że nie ma żadnych emisji i urządzenia oczyszczające są zbędne.
  
  Przetwarzanie przez oddziaływanie mikrofalami jest konkurencyjne ekonomicznie. Dostępne są zarówno urządzenia przenośne i stacjonarne, więc mogą sprostać wymaganiom tak małych, jak i dużych placówek służby zdrowia, a zwarta konstrukcja umożliwia eksploatację przyszpitalną. Odmiennie niż spalarnie, tak ciągłe, jak i chwilowe użytkowanie jest równie wydajne. Przetwarzanie mikrofalowe nie sterylizuje, a dezynfekuje. Testy wydajnościowe pokazują, że bakterie są usuwane, ale niektóre mogą przetrwać.
  
  Niezbędne są urządzenia (młyn) do wstępnego przerobu odpadów. Te urządzenia często się zatykają, co wpływa na przestoje całości instalacji. Dodatkowym zastrzeżeniem jest fakt, że obsługujący je pracownicy narażeni są na kontakt z nieprzetworzonymi i niezmielonymi odpadami.
  

• Dezynfekcja chemiczna
  
  Czynniki chemiczne są używane do dezynfekcji od początku XX wieku. Przez lata medycyna polegała tylko na tej metodzie przy dezynfekcji instrumentów. Chociaż użycie chemicznych środków dezynfekujących było bardzo rozpowszechnione, to używane chemikalia pozostały bardzo proste. W połowie lat 80. firmy zajmujące się odpadami rozpoczęły dystrybucję środków chemicznych do odkażania odpadów medycznych. Dzisiaj istnieje wiele firm, promujących tę metodę, przede wszystkim używającą związków chloru, takich jak podchloryn sodu i dwutlenek chloru. Metoda jest dopuszczona w 29 stanach. Firmy mogą używać nieco różniących się urządzeń mechanicznych, tym niemniej podstawowe działanie polega na nasycaniu odpadów chlorem i następnie fizycznym ich rozdrabnianiu przez młyny.
  
  Odpady ciekłe zawierające chlor są filtrowane celem oddzielenia cząstek stałych i zanim zostaną wypuszczone do kanalizacji przepływają przez filtry węglowe. Przetworzone odpady stałe trafiają na wysypisko. Dwie zasadnicze korzyści to możliwość przetwarzania odpadów na miejscu i fakt, że mielenie zmniejsza ich objętość.
  
  Stosowanie tej metody jest związane z emisją związków chloru i jego związków do otoczenia. W wyniku reakcji z substancjami zawartymi w ściekach mogą one tworzyć niebezpieczne dla ludzi i zwierząt połączenia. Podobne problemy są związane z emisją do atmosfery. Natomiast w przypadku awarii młyna pracownicy narażeni są na kontakt z silnie chlorowanymi, na wpół zmielonymi odpadami. Metody oparte na zastosowaniu nadtlenku wodoru i ozonu są pozbawione wwad.
  

• Metoda mineralizacji odpadów
  
  Proces polega na stabilizacji odpadów przez wymieszanie z cementem i innymi substancjami zestalającymi. Głównym celem jest minimalizacja ryzyka wynikłego z możliwości potencjalnej migracji toksycznych substancji unieszkodliwianych do wód powierzchniowych i gruntowych. Metoda jest polecana dla odpadów farmaceutycznych, zwłaszcza zawierających metale ciężkie. Nie zaleca się jej jednak do stosowania dla odpadów o charakterze infekcyjnym (szczególnie patologicznych).
  
  Farmaceutyki (bez materiałów opakowaniowych) są mielone, a następnie dodawane do mieszaniny wody, wapna i cementu. Homogeniczna masa jest formowana w kostki o objętości około 1 m3, a następnie może być transportowana do miejsca składowania. Alternatywnie można również przewozić powstałą mieszaninę w stanie płynnym na składowisko, a następnie wylewać w wyznaczonych miejscach. Typowe proporcje mieszaniny to: 65% odpadów farmaceutycznych, 15% wapna, 15% cementu i 5% wody.
  

• Grzebanie odpadów sanitarnych
  
  Jest to znany od wieków sposób pozbywania się odpadów medycznych, a zwłaszcza patologicznych. W przypadku szpitali niemających dostępu do innych metod unieszkodliwiania (peryferie, skomplikowany transport, itp.) grzebanie odpadów może być rozpatrywane jako jedyna dostępna w danym czasie opcja. W wydzielonym miejscu powinny być gromadzone wyłącznie odpady infekcyjne, na zasadach porównywalnych ze składowaniem. Warstwa odpadów przekrywana jest warstwą ziemi, co zapobiega odorom oraz ogranicza dostęp gryzoni i rozmnażanie insektów.
  
  Metoda ta charakteryzuje się niskimi kosztami oraz jest stosunkowo bezpieczna przy zachowaniu następujących warunków:
  
  
  • dostęp do miejsca grzebania odpadów jest ograniczony i możliwy wyłącznie dla upoważnionego personelu,
  • miejsce grzebania musi być wyłożone warstwą nieprzepuszczalną aby zapobiec przedostawaniu się odcieków do wód,
  • odpady nie powinny jednorazowo zawierać zbyt dużej ilości odpadów chemicznych (mniej niż 1 kg), aby zapobiec szkodliwemu wpływowi na środowisko.